این مطلب را به خبر تشکیل یک کمیته اختصاص می دهم. کمیته ای که نامش را به منزله موضوع مشاهده می کنید با هدف اشتراک دانش و تحقق تعامل و مشارکتی پویا میان دانشجویان و دانش آموختگان کتابداری و اطلاع رسانی دانشگاه فردوسی مشهد پایه گذاری شده است. این کمیته راه درازی را در پیش دارد و هنوز در هفته اول تولدش به سر می برد. امیدوارم اهداف آن محقق گردد و در سایه مشارکت همه دوستان ترویج دانش و پژوهش را آن گونه که سزاوار جامعه دانشگاهی است رونق بخشد.

موضوع این پست، دقیقا چیزی بود که در پایان نامه ارشدم به آن پرداخته بودم. اگر چه دو سال از دفاع من می گذرد و مقاله آن نیز به چاپ رسیده است اما بد نیست در صورت علاقه به این مباحث به متن اصلی مقاله رجوع کنید. متن اصلی مقاله به زبان فارسی و در پایگاه دسترسی باز E-LIS  دسترس پذیر است. متن کامل مقاله همچنین در سایت نشریه کتابداری و اطلاع رسانی آستان قدس نیز قابل پیگیریست.

 

عنوان:بررسی میزان اثربخشی عناصر ابرداده اي بر رتبه بندي صفحات وب توسط موتورهاي کاوش عمومی

چکیده: پژوهش حاضر با هدف تعيين ميزان اثربخشي عناصر ابرداده‌اي بر رتبه‌بندي صفحات وب توسط سه موتور کاوش عمومي «گوگل»، «ياهو»، و «ام‌اس‌ان» انجام پذيرفت. اثربخشي پنج عنصر ابرداده‌اي نشانه عنوان زبان «اچ‌.تي.‌ام.‌ال»، ابرنشانه‌هاي کليدواژه‌ها و توصيف زبان «اچ.تي.ام.ال»، ابرداده‌هاي عنوان و موضوع از قالب ابرداده‌اي «دابلين کور» که بر بازنمون موضوعي صفحات وب متمرکزند، با روش تجربي آزموده شد. 84 صفحة وب در گروههاي گواه و آزمون به عنوان جامعة مورد مطالعه تحت دامنة فرعي http://metadata.irandoc.ac.ir منتشر شد. از ميان موتورهاي کاوش انتخابي، دو موتور کاوش ياهو و گوگل، صفحات را نمايه‌سازي کردند. کليدواژه‌هاي منحصر به فرد و تکرار شونده که در مرحله طراحي در قالب عناصر ابرداده‌اي به صفحات گروه آزمون افزوده شده بود، بررسي شد و ميزان معني‌داري تفاوت رتبه صفحات دو گروه با استفاده از آزمون غيرپارامتري «يو.من.وايتني» محاسبه گرديد. نتايج، نشانگر اثربخشي دو عنصر «عنوان» و «توصيف زبان اچ.تي.ام.ال» در هر دو موتور کاوش مورد مطالعه است. کليدواژه‌هاي منحصر به فرد در ابرنشانه کليدواژه‌هاي «اچ.تي.ام.ال» و ابرداده موضوع دابلين کور به بهبود رتبه صفحات در ياهو انجاميد. در حالي که تکرار کليدواژه‌ها در بخش سرآيند صفحه وب، باعث بهبود رتبه در موتور کاوش ياهو شد، گوگل عملکردي معکوس داشت.

 

انواع طرح های ابرداده ای در حال گسترش و پالایش اند. طرح های متنوع، در خدمت نیازها و مخاطبان متفاوت است و فهرست های معتبری از آنها در سایت کتابخانه کنگره آمریکا آمده است (کتابخانه کنگره آمریکا، 2006). برخی محققان بر مبنای میزان غنای طرح های ابرداده ای طیفی از طرح های ابرداده ای ترسيم كرده اند. همان گونه که در فهرست نویسی سطوح توصیف 1، 2، و 3 مطرح است؛ سطوح مختلفی از توصیف در مورد طرح های ابرداده ای نیز قابل بحث است. تنوع در سطوح توصیف به واسطه تکرارپذیری و گسترش پذیری در برخی از فیلدهای عناصر ابرداده ای و اجباری یا اختیاری بودن عناصر ایجاد شده حاصل مي گردد (بارنت، ان جی، و پارک، 1999، ص 1213).

طیف ابرداده های غنی با طرح های بسیار فنی از قالبی چون مارک و سرآیند طرح کدگذاری متن (TEI header )  آغاز و به طرح های ساده تری چون دابلین کور می رسد (لی-اسملتزر، 2000، ص 207). واضح است که یک سایز مناسب همه افراد نخواهد شد! فهرست نویسی سنتی در کتابخانه ها، پیشینه های مارک و طرح های ابرداده ای متنوع هر یک جایگاه، كاربرد و مخاطبان ویژه خود را دارند. برخی از منابع توصیف مفصل تری را طلب می کند در حالیکه در مورد برخی دیگر، طرح ابرداده ای ساده ای چون دابلین کور کافی است (لی-اسمتلزر، 2000، ص213).

از زاویه ای دیگر توصیف منبع در سطوح مختلفی انجام می پذیرد. توصیف منبع می تواند در سطح مجموعه، منبعی انفرادی و یا بخشی از منبع (مانند یک عکس در یک مقاله) صورت گيرد. در فهرست نویسی تصمیم گیری در باب اینکه آیا مجموعه ای چندجلدی در یک پیشینه قرار گیرد و یا هر یک از مجلدها به طور جداگانه فهرست نویسی شود، انجام می پذیرد. تولید کننده ابرداده نیز تصمیمی مشابه در مرحله تولید ابرداده اتخاذ می کند (سازمان استاندارد اطلاع رسانی ملی، 2004 ، ص2).

ادامه مطلب

طرح هاي ابرداده اي را به طور كلي در سه دسته قرار مي دهند:
‏
ابرداده توصیفی‎ (descriptive) ‎‏: این نوع ابرداده، به توصیف منبع با هدف کشف و شناسایی می پردازد. عناصری ‏چون عنوان، چکیده، پدیدآور، و کلیدواژه از جمله عناصر معمول در این نوع از ابرداده هاست.
‏
ابرداده ساختاری‎ (structural) ‎‏ : این نوع ابرداده، چگونگی ترکیب اشیاء اطلاعاتی را مشخص می سازد؛ به طور ‏مثال، مشخص می كند صفحات در یک فصل چگونه تنظيم شده اند.
‏
ابرداده مدیریتی‎(administrative)‎‏: این نوع ابرداده، مدیریت منبع را عملی می سازد. اطلاعاتی چون زمان، ‏چگونگی ایجاد فایل، اطلاعات مربوط به فراهم آوری، حقوق، اطلاعات مربوط به مکان یابی، کنترل نسخه ها و ... در این گروه ‏جاي مي گيرد (سازمان استاندارد اطلاع رسانی ملی ، 2004؛ ‏Cordiro, 2004‎‏).
‏
ابرداده های مدیریت حقوق و ابرداده های حفاظتی را می توان زیر مجموعه ابرداده های مدیریتی یا به طور مجزا مورد ‏بحث قرار داد. اما انواع طرح های ابرداده ای با تمرکز بر نوعی از ابرداده، تولید و توسعه یافته اند؛ به طور مثال طرح ابرداده ای ‏دابلین کور بر ابرداده های توصیفی متمرکز است.‏

چند روزي است كه به مطلبي ناراحت كننده فكر مي كنم و آن اينكه بعد از مدتها چيزي به وبلاگم اضافه نشده است. به ‏دلايل اين امر نمي پردازم كه "مثنوي هفت من كاغذ" مي شود؛ اما همين نكته كافي كه اين چند مدت درگير مطالعات ديگري ‏بودم كه مرا از وادي موضوعات وبلاگم تا حدي دور ساخته است. به هر تقدير در اين پست مي خواهم مطلبي در مورد ابرداده ‏ها بنويسم و آن مفهوم طرح ابرداده اي است.

طرح (‏Schema‏) ، یا استاندارد ابرداده ای به مجموعه ای از عناصر ابرداده ای اطلاق می شود که با هدفی ویژه چون ‏توصیف نوع خاصی از منابع اطلاعاتی تدوین شده است (سازمان استاندارد اطلاع رسانی ملی، 2004، ص2). عنوان، موضوع و ‏پدیدآور از جمله عناصر ابرداده ای قابل تعریف در طرح ابرداده توصیفی به شمار می روند. در كنار مجموعه عناصر ذكر شده ‏دسته اي از قواعد (‏Rules‏) ، چگونگي كاربرد عناصر را ضابطه مند مي سازند. به اين گونه كه طرح شامل مجموعه اي از عناصر ‏به علاوه قواعد به كارگيري آن عناصر است.

هر عنصر ابرداده ای شامل نام، معنا ‏‎(semantic)‎‏ ، و محتواست‏‎(content) ‎‏ "عنوان" می تواند نام یک عنصر ابرداده ای ‏باشد که یکی از خصیصه‎ (Property) ‎های اصلی بسیاری از منابع اطلاعاتی به شمار می رود. "عنوان" معنایی دارد که قابل ‏تعریف و درک است، وبه اين معنا در طرح ابرداده ای اشاره می شود. هر عنصر با توجه به نوع، ارزش‎ (value) ‎‏ یا مقداری – ‏محتوا – را به صورت رشته‏‎ (string) ‎‏ ای عددی، حرفی، یا عددی- حرفی می پذیرد. عنصر ابرداده ای به همراه مقدار اختصاص ‏یافته به آن در بستر نحوی مناسبی ارائه می شود. در حال حاضر از بسترهای نحوی اس جی ام ال‎ (Standard General ‎Markup Language : SGML)‎‏ و ایکس ام ال‏‎ ‎جهت ارائه محتوای ابرداده ای استفاده ای گسترده به عمل می آید (سازمان ‏استاندارد اطلاع رسانی ملی، 2004، ص2) اما برخی قالب های ابرداده ای فاقد نحو تجویزی هستند، كه به آنها طرح های ‏مستقل از نحو گویند. در این صورت جفت عنصر ابرداده ای/مقدار در هر نحو تعریف شده ای قابل کدگذاری و ارائه است.


‎‏ ‏‏‏

يك سال ديگر نيز سپري شد. بهار، تابستان، پاييز،  زمستان و اينك دوباره بهار!

و دوباره  رويش آفتاب گردان ها. وقتي بچه بوديم روزها چه دير مي گذشت هفته ها، ماه ها و سال چه دير، نو و كهنه مي شد و امروز چه سرعتي بر اين تغييرات حاكم است. اميدوارم امسال براي همه ما ايرانيان سالي سرشار از رويش باشد. سالي كه در آن قد بكشيم و چنانچه آشياني مي گذاريم آن را بر بلنديها بنا كنيم.

 

برگم به يك درخت

- درختي صبور و سبز-

                          تنها و سالهاست

در  انتظار رويش صبحم به روح شب

 

شب با فريب خويش

دست تمام قاصدكان را گرفت و برد

باقي نمانده هيچ

از دوستان من

اما منم هنوز

برگم به يك درخت

                          تنها و سالهاست

در انتظار رويش صبحم به روح شب

"شيدا"

در كوچه باد مي آيد
اين ابتداي ويراني ست
آن روز هم كه دست هاي تو ويران شدند
باد مي آمد

فروغ فرخزاد

عشق، عاشق و معشوق در جهان يكي ست و آن پروردگاريست كه بي همتاست. روزي چون عاشورا، تجلي اين سه، ديده ‏آناني را ‏كه اهل ديدنند اشكبار كرد. آن سجده عاشقانه، آن تجلي پرنور، آن زيبايي وصف ناپذير و آن حماسه تا امروز و فردا ‏جاويدان همچنان ‏تازه و غم آفرين است.‏
اميد است كه حماسه اي اين چنين را تنها در اشكها خلاصه نكنيم و راز اين تجلي را آن چنان كه شايسته است دريابيم ‏.

در توصيف وبلاگ نوشته ام كه اين وبلاگ به مباحث مربوط به ابرداده، وب معنايي و هستي شناسي ها خواهد پرداخت اما تا كنون هر چه خوانده ايد- به اختصار- از ابرداده سخن گفته است. اين مسئله تصادفي نيست چون من نيز در ابتدا با مفهوم ابرداده آغاز كردم و شايد درك اين سه مفهوم با همين ترتيب مناسب تر باشد!آنچه امروز مي آموزيم بر پايه آن چيزهايي است كه ديروز آموخته ايم و آنچه از ابرداده درك كرده ايد اين امكان را فراهم خواهد آورد كه مفهوم وب معنايي را عميقا درك كنيد؛ به همين ترتيب آشنايي با وب معنايي دريچه اي خواهد شد كه از آن به هستي شناسي ها نگاه كنيد. پس كمي صبر كنيد.

امروز تصميم دارم مطلبي پيرامون وب معنايي بنويسم. همه شما با مفهوم وب آشنايي داريد. اين آشنايي چه مختصر و چه جامع تصويري است كه از وب ساخته ايد. حالا به آن تصوير، وب معنايي را نيز اضافه كنيد.

 

وب به منزله فضایي اطلاعاتی و با هدف برقراری ارتباط میان انسان ها در سال 1993 متولد شد (برنرزلی، 1998). این فضای اطلاعاتی پویا، انبوه و غیرمتمرکز است ( فلیک، پناک، فین[1]، 2003) زبان تولید و ارائه اطلاعات در وب ،زبان نشانه گذاری فرامتن[2] (اچ تی ام ال)، با تاکید بر قالب بندی صفحات تدوین شده، و بر چگونگی نمایش اطلاعات در صفحه متمرکز است (برنرزلی، هندلر، لازیلا[3]، 2001). در حاليکه وب کنوني براي استفاده مستقيم انسان طراحي شده است؛ وب معنايي در صدد خلق فضایی است که در آن ماشین ها قادر به برقراری ارتباط با یگدیگر باشند.برنرزلي و ديگران (2001) وب معنايي را گسترش وب کنوني مي دانند با این تفاوت که اطلاعات آن معنادار شده است تا پردازش و درک خودکار داده ها را عملی سازد.

 هوش مصنوعی[4] می کوشد از طریق تعلیم دهی به ماشین، رفتار هوشمند را شبیه سازی کند؛ در مقابل وب معنایی در جستجوی گسترش و ایجاد زبان هایی است که اطلاعات را به گونه ای قابل پردازش توسط ماشین ها بیان نماید (برنرزلی، 1998). چنانچه وب معنایی تحقق یابد صفحات وب آینده همان گونه که انسان فهم هستند، ماشین فهم[5] نیز خواهند شد (کمپل[6]، 2004، ص 197).

 

منابع:

·          Berners-Lee, T. (1998). "Semantic web Road map". Retrieved Des, 15, 2006, From http://www.w3c.org/designissues/semantic.html

·          Berners-Lee, T.; Hendler, J. & Lassila, O. (2001) " The Semantic Web: a new form of web content that is meaningful to computers will unleash a revolution of new Possibilities" . Retrieved Oct ,5, 2006, From http://www.w3c.org/2001/sw.html

·          Campbell, D. G.. (2004) "The metadata-bibliographic Organization nexus" Metadata Applications and Management. London: Facet Publishing, 185-203

·          Flake, G.; Pennock, D.M.; & Fain, D.C. (2003). "The self-organized web: the Yin to the semantic web’s Yang". IEEE Intelligent systems. 18(4):75-77 Retrieved Des, 20, 2006, From  http://research.yahoo.com/publication/the_self_organized_web_the_yin_to_the_semantic_web_s_yang

 

 

---

[1] Flake, Pennock, & Fain

[2] HyperText Markup Language (HTML)

[3] Berners-Lee, Hendler & Lassila

[4] Artificial Intelligence (AI)

[5] Machine understandable

[6] Campbell